How likely is the creation of an intermediate Islamic geopolitical space?

The geopolitical changes (shifts in factors of comparative power) describing the transition from the “unipolar moment” of the system that followed Cold War bipolarity to an emerging multipolar order are creating the conditions for the formation of an intermediate Islamic geopolitical pole between the West and the Russo-Chinese axis. We have articulated this position for the past three years. In summary: 1. Changes in the global distribution of economic power and technological dominance are enabling countries of the former Third World –or those lying, in a narrow sense, outside the geopolitical complex of the “West” (United States–European Union–United Kingdom–Australia/Canada)– to pursue alternative paths toward economic development and security. Until the “unipolar moment,” states seeking integration into the global economic system (trade, financial services) effectively had only one option: to bind themselves to the Western geopolitical framework. Any other choice, such as alignment with the Soviet geopolitical bloc during the bipolar era, led to economic underperformance, severe shortages of goods, sanctions and the risk of regime change. Today, however, a credible and comparatively tolerable economic and technological alternative exists for developing and financing the necessary infrastructure of an emerging economy, as well as for accessing products competitive with Western ones, even at the level of consumer markets. This shift is driven primarily by China’s rapid economic and technological growth, alongside the accelerated strengthening of Russia–China connectivity following the Russian invasion of Ukraine. 2. The United States appear increasingly reluctant to intervene in regional settlements and conflicts. At the same time, when interventions do occur, they tend to be less effective: indicative examples include the hasty withdrawal from Afghanistan, as well as Turkey’s operations against the Kurds in northern Syria, carried out largely without U.S. consent. As a result, security gaps and needs are emerging that may be filled by “new,” ambitious regional or global actors. 3. Turkey’s industrial development, under the Islamist government of the AKP (Justice and Development Party) and President Erdoğan, has elevated the country’s ambitions. Ankara argues that its industrial base enables a more independent policy vis-à-vis the United States and the West more broadly, pushing it toward strongly revisionist policies against almost all of its neighbours, and beyond. In this view—an evolution of Erbakan’s religious doctrine—the Islamist agenda serves as the vehicle for Turkey’s return to the club of Great Powers and for the sought-after revision of the West’s “unfair” treatment of the Ottoman Empire. In other words, Islam (in political alliance with “Turkism”) can serve as an advantage for economic and technological progress, as well as for military and political autonomy. The necessary complement is financing and energy. Alternative funding outside the West can be drawn primarily from the Gulf monarchies (United Arab Emirates, Saudi Arabia, Qatar), at the cost, of course, of a form of dependence—one deemed politically necessary in order to maintain geopolitical leverage vis-à-vis the West. Consequently, for the first time, an objective possibility emerges for the formation of an intermediate Islamic (Sunni) geopolitical space between the main competitors, the West and the Russo-Chinese axis. Whether this possibility will find fertile ground to develop will depend on the political will of the actors involved—either Turkey and the Gulf monarchies or other players that may seek to obstruct it. Turkey and the Gulf states are competing for hegemony within this potential pole. Indicative was the crisis in Turkey–Saudi Arabia relations following the 2018 murder of Saudi journalist Jamal Khashoggi, as well as the Qatar–Turkey relationship, with Ankara becoming involved in Qatar’s security during the crisis between Qatar and Saudi Arabia and reaping corresponding economic benefits. At the same time, financial “infusions” from the United Arab Emirates to Turkey, albeit at a high cost for Ankara, form part of this dynamic. This competition—illustrated by Turkish criticism over its “unfair” representation within the Islamic Organization and Arab dominance within it—is being delineated, while at the same time making rapprochement or even economic complementarity between Turkey and the Gulf monarchies potentially feasible. Turkey has by now become an industrial country with significant productive capabilities, including in the field of military equipment, but with a shortage of capital, whereas the Gulf states possess vast capital available for investment but a weak industrial base. This differentiation renders their economies complementary, reinforced by the binding element of Islam. The current context appears reinforcing, particularly through Israel’s recognition of Somaliland as an independent state, despite Saudi objections to processes of partitioning Islamic states and its geopolitical support for a unified Somalia; the intense competition between the United Arab Emirates and Saudi Arabia in Somalia and Yemen—namely south of the Saudi kingdom—with UAE support, in arms and funding, for Yemeni militias fighting Saudi-backed forces; and the prospect of a United States and Israeli attack on Iran, combined with Tehran’s expressed intentions to trigger chaos in the Persian Gulf in the event of an attack against it, including by targeting Saudi oil facilities. All of this generates acute security anxieties for Saudi Arabia and creates conditions for a potential rapprochement with other Sunni countries, such as Turkey and Pakistan. Additional, still unverified, reports are emerging for the first time regarding trilateral military cooperation between Pakistan—the only Islamic country with nuclear weapons—Turkey and Saudi Arabia, or an agreement on a Turkish military presence along Saudi Arabia’s border with the United Arab Emirates. Although reports such as those mentioned above may serve communication purposes or even function as tools of negotiating pressure, in light of the foregoing they are gaining increasing weight and becoming increasingly plausible scenarios. An approach with such characteristics would constitute a highly significant development within the already extremely sensitive geopolitical regional complex of the Middle East (Southwest Asia), as it would disrupt—or alternatively redefine—once again the balance among the four regional powers: Iran, the Gulf monarchies, Turkey and Israel, following the now historic developments in Syria and the Israeli-Iranian confrontation. Dionysis Pantis, Public and International Law Lawyer – Geopolitical Analyst

Πόσο πιθανή είναι η δημιουργία ενός Ενδιάμεσου Ισλαμικού Γεωπολιτικού Χώρου;

Πόσο πιθανή είναι η δημιουργία ενός Ενδιάμεσου Ισλαμικού Γεωπολιτικού Χώρου; Οι γεωπολιτικές αλλαγές (μετατοπίσεις παραγόντων συγκριτικής ισχύος) που περιγράφουν την μετατόπιση από την «μονοπολική στιγμή» του μονοπολικού συστήματος που διαδέχθηκε τον ψυχροπολεμικό διπολισμό, στο υπό διαμόρφωση πολυπολικό σύστημα, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την δημιουργία ενός ενδιάμεσου, στη Δύση και την ΡωσοΚίνα, ισλαμικού γεωπολιτικού πόλου. Αυτή μας την θέση την έχουμε εκφράσει εδώ και μία τριετία. Περιληπτικά: 1) Οι αλλαγές στην παγκόσμια διανομή οικονομικής ισχύος και τεχνολογικής κυριαρχίας δίνουν την δυνατότητα σε χώρες του πρώην Τρίτου Κόσμου ή χώρες που βρίσκονται εκτός του, σε στενή έννοια, γεωπολιτικού συμπλέγματος της «Δύσης» (ΗΠΑ -ΕΕ – ΗΒ – Αυστραλία/Καναδάς), να έχουν εναλλακτική λύση στην προσπάθεια τους για οικονομική ανάπτυξη και ασφάλεια. Μέχρι και την μονοπολική στιγμή, κράτη που επιθυμούσαν να ενταχθούν στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα (εμπόριο, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες ) είχαν ουσιαστικά μία επιλογή: να δεθούν στο δυτικό γεωπολιτικό άρμα. Οποιαδήποτε άλλη επιλογή, όπως η πρόσδεση την εποχή του διπολισμού στο σοβιετικό γεωπολιτικό σύμπλοκο, οδηγούσε σε υστέρηση, ανυπόφορες ελλείψεις αγαθών, κυρώσεις, κίνδυνο αλλαγής καθεστώτος κοκ. Πλέον όμως υπάρχει αξιόπιστη και συγκριτικά ανεκτή οικονομική – τεχνολογική εναλλακτική για την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών μίας υπό ανάπτυξη χώρας και χρηματοδότησης τους, αγοράς προϊόντων ανταγωνιστικών των δυτικών, ακόμη και στην κατανάλωση λόγω κυρίως της ραγδαίας οικονομικής τεχνολογικής ανάπτυξης της Κίνας και της ενίσχυσης της διασύνδεσης Ρωσίας Κίνας με ταχείς ρυθμούς μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. 2) Οι ΗΠΑ δείχνουν όλο και λιγότερο πρόθυμες να παρεμβαίνουν σε περιφερειακές διευθετήσεις – συγκρούσεις. Ταυτόχρονα, οι τυχόν παρεμβάσεις τους, είναι λιγότερο πλέον αποτελεσματικές: πχ η εσπευσμένη αποχώρηση τους από το Αφγανιστάν, η, ουσιαστικά χωρίς την σύμφωνη γνώμη των ΗΠΑ, επιχειρήσεις της Τουρκίας εναντίον των Κούρδων της Βορείου Συρίας. Δημιουργούνται κενά/ανάγκες ασφαλείας που μπορούν να καλύψουν ενδεχομένως «νέοι» φιλόδοξοι περιφερειακοί ή παγκόσμιοι παίκτες. 3) Η βιομηχανική ανάπτυξη της Τουρκίας, υπό την ισλαμική κυβέρνηση του ΑΚΠ (Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και του Προέδρου της Ερντογάν, έχει αναβαθμίσει της φιλοδοξίες της Τουρκίας, που θεωρεί ότι η βιομηχανική της βάση της δίνει την δυνατότητα πιο ανεξάρτητης πολιτικής έναντι των ΗΠΑ και της Δύσης γενικότερα, οδηγώντας την Τουρκία σε έντονα αναθεωρητικές πολιτικές έναντι σχεδόν όλως των γειτόνων αλλά και μακρύτερα. Κατά την άποψη αυτή (εξέλιξη της Θρησκευτικής Αποψης Ερμπακάν), η ισλαμική ατζέντα αποτελεί το όχημα για την επάνοδο της Τουρκίας στο κλαμπ των Μεγάλων και της πολυπόθητης αναθεώρησης της «άδικης» μεταχείρισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την Δύση. Με άλλα λόγια το Ισλάμ (σε πολιτική συμμαχία με τον «τουρκισμό»), μπορεί να είναι το πλεονέκτημα για οικονομική, τεχνολογική πρόοδο (Δικαιοσύνη και Ανάπτυξη: Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης Ερντογάν) και στρατιωτική- πολιτική ανεξαρτησία. Εκείνο που χρειάζεται και αποτελεί συμπλήρωμα αναγκαίο, είναι η χρηματοδότηση και η ενέργεια. Εναλλακτική χρηματοδότηση από την Δύση μπορεί να λάβει η Τουρκία κυρίως από τα Βασίλεια του Κόλπου (ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία, Κατάρ), με κόστος βέβαια εξάρτησης αλλά πολιτικά αναγκαίας, για να έχει γεωπολιτικό leverage έναντι της Δύσης. Άρα δημιουργείται για πρώτη φορά η αντικειμενική δυνατότητα ενός ενδιάμεσου ισλαμικού (σουνιτικού) γεωπολιτικού χώρου μεταξύ των κυρίως ανταγωνιστών Δύσης και της ΡωσοΚίνας. Το αν αυτή η δυνατότητα θα βρει γόνιμο έδαφος να καλλιεργηθεί θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση των ενδιαφερομένων (είτε της Τουρκίας και των βασιλείων είτε άλλων δρώντων που μπορεί να δημιουργήσουν προσκόμματα στην δυνατότητα αυτή). Για την ηγεμονία στον εν δυνάμει αυτό πόλο ανταγωνίζονται Τουρκία και Βασίλεια του Κόλπου. Ενδεικτική υπήρξε η κρίση στις σχέσεις Τουρκίας Σαουδικής Αραβίας με την δολοφονία του σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι (2018), η σχέση Κατάρ Τουρκίας με την Τουρκία να εμπλέκεται στην ασφάλεια του Κατάρ ενισχύοντας της στην κρίση μεταξύ Κατάρ και Σαουδικής Αραβίας με τις αντίστοιχες οικονομικές ωφέλειες για την Τουρκία, οι χρηματοοικονομικές «ενέσεις» από τα ΗΑΕ προς την Τουρκία παρότι με υψηλό για την Τουρκία κόστος κλπ. Ο ανταγωνισμός αυτός όμως πχ με τις επικρίσεις των Τούρκων για την άδικη εκπροσώπηση της στον Ισλαμικό Οργανισμό και την αραβική κυριαρχία στον Οργανισμό κα, οριοθετείται και καθιστά δυνητικά δυνατή την προσέγγιση η συμπληρωματικότητα των οικονομιών Τουρκίας και Βασιλείων του Κόλπου: η Τουρκία αποτελεί πλέον μία βιομηχανική χώρα με σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες και στον τομέα των στρατιωτικών εξοπλισμών (αλλά της λείπουν κεφάλαια) και τα Βασίλεια διαθέτουν τεράστια κεφάλαια προς επένδυση αλλά πενιχρή βιομηχανική βάση. Αυτή η διαφοροποίηση των οικονομιών τους τις καθιστά συμπληρωματικές και επιπλέον υπάρχει η συγκολλητική ουσία του Ισλάμ. Η συγκυρία παρουσιάζεται ενισχυτική και ιδίως 1) η αναγνώριση από το Ισραήλ της Σομαλιλάνδης ως ανεξάρτητης χώρας, ενάντια στις Σαουδαραβικές ενστάσεις έναντι διαδικασιών διχοτόμησης ισλαμικών κρατών, αλλά και γεωπολιτικής του στήριξης της ενιαίας Σομαλίας 2) ο άγριος μεταξύ ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας ανταγωνισμός στην Σομαλία και την Υεμένη, ακριβώς δηλαδή στα νότα του Σαουδαραβικού Βασιλείου, με την στήριξη των ΗΑΕ με όπλα και χρήματα της των πολιτοφυλακών της Υεμένης που αντιμάχονται τους σαουδάραβες και 3) η προοπτική επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και οι πιθανές (εκφρασμένες) προθέσεις να δημιουργήσει το Ιράν, σε περίπτωση επίθεσης εναντίον του, χάος στον περσικό κόλπο, στοχεύοντας ακόμη και τις σαουδαραβικές πετρελαιοπηγές (με προηγούμενο την επίθεση με drones από την Υεμένη) δημιουργεί εφιάλτες ασφαλείας για τους σαουδάραβες και συνθήκες πιθανής προσέγγισης με άλλες σουνιτικές χώρες (Τουρκία Πακιστάν). Πρόσθετες ανεπιβεβαίωτες ακόμη αναφορές για τριμερή στρατιωτική συνεργασία Πακιστάν (της μόνης Ισλαμικής Χώρας με πυρηνικά), της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας ή για συμφωνία στρατιωτικής παρουσία της Τουρκίας στα σύνορα Σαουδικής Αραβίας με Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ακούγονται για πρώτη φορά. Παρότι αναφορές όπως οι παραπάνω, μπορεί να τυγχάνουν επικοινωνιακής χρήσης ή ακόμη και να έχουν τον χαρακτήρα και διαπραγματευτικής πίεσης, υπό το πρίσμα των ανωτέρω, αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία και καθίστανται όλο και πιο πιθανά σενάρια. Προσέγγιση με τα ανωτέρω χαρακτηριστικά (στρατιωτική Συνεργασία Πακιστάν Τουρκίας Σαουδικής Αραβίας, παρουσία τουρκικού στρατού/εξοπλισμού στην Σαουδική Αραβία στα σύνορα με ΗΑΕ) θα αποτελεί μία πολύ σημαντική εξέλιξη στο ήδη εξαιρετικά ευαίσθητο γεωπολιτικό περιφερειακό σύμπλοκο της Μέσης Ανατολής (ΝΑ Ασίας) καθώς διαταράσσει (ή αλλιώς επανακαθορίζει) για μία ακόμη φορά τις ισορροπίες μεταξύ των τεσσάρων περιφερειακών δυνάμεων (Ιράν Βασίλεια του Κόλπου, Τουρκία, Ισραήλ) μετά τις ιστορικές πλέον εξελίξεις στην Συρία και την ΙσραηλινοΙρανική σύγκρουση. Διονύσης Παντής, Δικηγόρος Δημόσιο και Διεθνές Δίκαιο, Γεωπολιτικός Αναλυτής Ενδεικτικά: https://www.ibnaeu.com/2024/10/07/i-sygkrousi-iran-irak-ypo-to-prisma-ton-perifereiakon-kai-pagkosmion-geopolitikon-anatheoritikon-antagonismon/ https://www.youtube.com/watch?v=QI7JlvxKivE https://www.olympia.gr/1461211/apopsi/toyrkiki-islamiki-oikonomia-kai-trapeziki-islamiki-elit-aravotoyrkikos-antagonismos-ston-anadyomeno-islamiko-geopolitiko-choro/ https://www.olympia.gr/1464956/diethni/nea-symfonia-iae-toyrkias-gia-synallages-se-topika-nomismata-kai-emvathynsi-tis-metaxy-toys-synergasias/ https://www.militaire.gr/quot-o-ellinismos-mprosta-ston-sygchrono-toyrkoislamismo-quot/ https://pantislawoffice.blogspot.com/2021/12/blog-post_23.html