Πόσο πιθανή είναι η δημιουργία ενός Ενδιάμεσου Ισλαμικού Γεωπολιτικού Χώρου;

Πόσο πιθανή είναι η δημιουργία ενός Ενδιάμεσου Ισλαμικού Γεωπολιτικού Χώρου; Οι γεωπολιτικές αλλαγές (μετατοπίσεις παραγόντων συγκριτικής ισχύος) που περιγράφουν την μετατόπιση από την «μονοπολική στιγμή» του μονοπολικού συστήματος που διαδέχθηκε τον ψυχροπολεμικό διπολισμό, στο υπό διαμόρφωση πολυπολικό σύστημα, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την δημιουργία ενός ενδιάμεσου, στη Δύση και την ΡωσοΚίνα, ισλαμικού γεωπολιτικού πόλου. Αυτή μας την θέση την έχουμε εκφράσει εδώ και μία τριετία.

Περιληπτικά: 1) Οι αλλαγές στην παγκόσμια διανομή οικονομικής ισχύος και τεχνολογικής κυριαρχίας δίνουν την δυνατότητα σε χώρες του πρώην Τρίτου Κόσμου ή χώρες που βρίσκονται εκτός του, σε στενή έννοια, γεωπολιτικού συμπλέγματος της «Δύσης» (ΗΠΑ -ΕΕ – ΗΒ – Αυστραλία/Καναδάς), να έχουν εναλλακτική λύση στην προσπάθεια τους για οικονομική ανάπτυξη και ασφάλεια. Μέχρι και την μονοπολική στιγμή, κράτη που επιθυμούσαν να ενταχθούν στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα (εμπόριο, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες ) είχαν ουσιαστικά μία επιλογή: να δεθούν στο δυτικό γεωπολιτικό άρμα. Οποιαδήποτε άλλη επιλογή, όπως η πρόσδεση την εποχή του διπολισμού στο σοβιετικό γεωπολιτικό σύμπλοκο, οδηγούσε σε υστέρηση, ανυπόφορες ελλείψεις αγαθών, κυρώσεις, κίνδυνο αλλαγής καθεστώτος κοκ. Πλέον όμως υπάρχει αξιόπιστη και συγκριτικά ανεκτή οικονομική – τεχνολογική εναλλακτική για την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών μίας υπό ανάπτυξη χώρας και χρηματοδότησης τους, αγοράς προϊόντων ανταγωνιστικών των δυτικών, ακόμη και στην κατανάλωση λόγω κυρίως της ραγδαίας οικονομικής τεχνολογικής ανάπτυξης της Κίνας και της ενίσχυσης της διασύνδεσης Ρωσίας Κίνας με ταχείς ρυθμούς μετά την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. 2) Οι ΗΠΑ δείχνουν όλο και λιγότερο πρόθυμες να παρεμβαίνουν σε περιφερειακές διευθετήσεις – συγκρούσεις. Ταυτόχρονα, οι τυχόν παρεμβάσεις τους, είναι λιγότερο πλέον αποτελεσματικές: πχ η εσπευσμένη αποχώρηση τους από το Αφγανιστάν, η, ουσιαστικά χωρίς την σύμφωνη γνώμη των ΗΠΑ, επιχειρήσεις της Τουρκίας εναντίον των Κούρδων της Βορείου Συρίας. Δημιουργούνται κενά/ανάγκες ασφαλείας που μπορούν να καλύψουν ενδεχομένως «νέοι» φιλόδοξοι περιφερειακοί ή παγκόσμιοι παίκτες. 3) Η βιομηχανική ανάπτυξη της Τουρκίας, υπό την ισλαμική κυβέρνηση του ΑΚΠ (Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και του Προέδρου της Ερντογάν, έχει αναβαθμίσει της φιλοδοξίες της Τουρκίας, που θεωρεί ότι η βιομηχανική της βάση της δίνει την δυνατότητα πιο ανεξάρτητης πολιτικής έναντι των ΗΠΑ και της Δύσης γενικότερα, οδηγώντας την Τουρκία σε έντονα αναθεωρητικές πολιτικές έναντι σχεδόν όλως των γειτόνων αλλά και μακρύτερα. Κατά την άποψη αυτή (εξέλιξη της Θρησκευτικής Αποψης Ερμπακάν), η ισλαμική ατζέντα αποτελεί το όχημα για την επάνοδο της Τουρκίας στο κλαμπ των Μεγάλων και της πολυπόθητης αναθεώρησης της «άδικης» μεταχείρισης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από την Δύση. Με άλλα λόγια το Ισλάμ (σε πολιτική συμμαχία με τον «τουρκισμό»), μπορεί να είναι το πλεονέκτημα για οικονομική, τεχνολογική πρόοδο (Δικαιοσύνη και Ανάπτυξη: Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης Ερντογάν) και στρατιωτική- πολιτική ανεξαρτησία. Εκείνο που χρειάζεται και αποτελεί συμπλήρωμα αναγκαίο, είναι η χρηματοδότηση και η ενέργεια. Εναλλακτική χρηματοδότηση από την Δύση μπορεί να λάβει η Τουρκία κυρίως από τα Βασίλεια του Κόλπου (ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία, Κατάρ), με κόστος βέβαια εξάρτησης αλλά πολιτικά αναγκαίας, για να έχει γεωπολιτικό leverage έναντι της Δύσης.

Άρα δημιουργείται για πρώτη φορά η αντικειμενική δυνατότητα ενός ενδιάμεσου ισλαμικού (σουνιτικού) γεωπολιτικού χώρου μεταξύ των κυρίως ανταγωνιστών Δύσης και της ΡωσοΚίνας. Το αν αυτή η δυνατότητα θα βρει γόνιμο έδαφος να καλλιεργηθεί θα εξαρτηθεί από την πολιτική βούληση των ενδιαφερομένων (είτε της Τουρκίας και των βασιλείων είτε άλλων δρώντων που μπορεί να δημιουργήσουν προσκόμματα στην δυνατότητα αυτή). Για την ηγεμονία στον εν δυνάμει αυτό πόλο ανταγωνίζονται Τουρκία και Βασίλεια του Κόλπου. Ενδεικτική υπήρξε η κρίση στις σχέσεις Τουρκίας Σαουδικής Αραβίας με την δολοφονία του σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι (2018), η σχέση Κατάρ Τουρκίας με την Τουρκία να εμπλέκεται στην ασφάλεια του Κατάρ ενισχύοντας της στην κρίση μεταξύ Κατάρ και Σαουδικής Αραβίας με τις αντίστοιχες οικονομικές ωφέλειες για την Τουρκία, οι χρηματοοικονομικές «ενέσεις» από τα ΗΑΕ προς την Τουρκία παρότι με υψηλό για την Τουρκία κόστος κλπ.

Ο ανταγωνισμός αυτός όμως πχ με τις επικρίσεις των Τούρκων για την άδικη εκπροσώπηση της στον Ισλαμικό Οργανισμό και την αραβική κυριαρχία στον Οργανισμό κα, οριοθετείται και καθιστά δυνητικά δυνατή την προσέγγιση η συμπληρωματικότητα των οικονομιών Τουρκίας και Βασιλείων του Κόλπου: η Τουρκία αποτελεί πλέον μία βιομηχανική χώρα με σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες και στον τομέα των στρατιωτικών εξοπλισμών (αλλά της λείπουν κεφάλαια) και τα Βασίλεια διαθέτουν τεράστια κεφάλαια προς επένδυση αλλά πενιχρή βιομηχανική βάση. Αυτή η διαφοροποίηση των οικονομιών τους τις καθιστά συμπληρωματικές και επιπλέον υπάρχει η συγκολλητική ουσία του Ισλάμ. Η συγκυρία παρουσιάζεται ενισχυτική και ιδίως 1) η αναγνώριση από το Ισραήλ της Σομαλιλάνδης ως ανεξάρτητης χώρας, ενάντια στις Σαουδαραβικές ενστάσεις έναντι διαδικασιών διχοτόμησης ισλαμικών κρατών, αλλά και γεωπολιτικής του στήριξης της ενιαίας Σομαλίας 2) ο άγριος μεταξύ ΗΑΕ και Σαουδικής Αραβίας ανταγωνισμός στην Σομαλία και την Υεμένη, ακριβώς δηλαδή στα νότα του Σαουδαραβικού Βασιλείου, με την στήριξη των ΗΑΕ με όπλα και χρήματα της των πολιτοφυλακών της Υεμένης που αντιμάχονται τους σαουδάραβες και 3) η προοπτική επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και οι πιθανές (εκφρασμένες) προθέσεις να δημιουργήσει το Ιράν, σε περίπτωση επίθεσης εναντίον του, χάος στον περσικό κόλπο, στοχεύοντας ακόμη και τις σαουδαραβικές πετρελαιοπηγές (με προηγούμενο την επίθεση με drones από την Υεμένη) δημιουργεί εφιάλτες ασφαλείας για τους σαουδάραβες και συνθήκες πιθανής προσέγγισης με άλλες σουνιτικές χώρες (Τουρκία Πακιστάν). Πρόσθετες ανεπιβεβαίωτες ακόμη αναφορές για τριμερή στρατιωτική συνεργασία Πακιστάν (της μόνης Ισλαμικής Χώρας με πυρηνικά), της Τουρκίας και της Σαουδικής Αραβίας ή για συμφωνία στρατιωτικής παρουσία της Τουρκίας στα σύνορα Σαουδικής Αραβίας με Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ακούγονται για πρώτη φορά.

Παρότι αναφορές όπως οι παραπάνω, μπορεί να τυγχάνουν επικοινωνιακής χρήσης ή ακόμη και να έχουν τον χαρακτήρα και διαπραγματευτικής πίεσης, υπό το πρίσμα των ανωτέρω, αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία και καθίστανται όλο και πιο πιθανά σενάρια. Προσέγγιση με τα ανωτέρω χαρακτηριστικά (στρατιωτική Συνεργασία Πακιστάν Τουρκίας Σαουδικής Αραβίας, παρουσία τουρκικού στρατού/εξοπλισμού στην Σαουδική Αραβία στα σύνορα με ΗΑΕ) θα αποτελεί μία πολύ σημαντική εξέλιξη στο ήδη εξαιρετικά ευαίσθητο γεωπολιτικό περιφερειακό σύμπλοκο της Μέσης Ανατολής (ΝΑ Ασίας) καθώς διαταράσσει (ή αλλιώς επανακαθορίζει) για μία ακόμη φορά τις ισορροπίες μεταξύ των τεσσάρων περιφερειακών δυνάμεων (Ιράν Βασίλεια του Κόλπου, Τουρκία, Ισραήλ) μετά τις ιστορικές πλέον εξελίξεις στην Συρία και την ΙσραηλινοΙρανική σύγκρουση. Διονύσης Παντής, Δικηγόρος Δημόσιο και Διεθνές Δίκαιο, Γεωπολιτικός Αναλυτής Ενδεικτικά: https://www.ibnaeu.com/2024/10/07/i-sygkrousi-iran-irak-ypo-to-prisma-ton-perifereiakon-kai-pagkosmion-geopolitikon-anatheoritikon-antagonismon/ https://www.youtube.com/watch?v=QI7JlvxKivE https://www.olympia.gr/1461211/apopsi/toyrkiki-islamiki-oikonomia-kai-trapeziki-islamiki-elit-aravotoyrkikos-antagonismos-ston-anadyomeno-islamiko-geopolitiko-choro/ https://www.olympia.gr/1464956/diethni/nea-symfonia-iae-toyrkias-gia-synallages-se-topika-nomismata-kai-emvathynsi-tis-metaxy-toys-synergasias/ https://www.militaire.gr/quot-o-ellinismos-mprosta-ston-sygchrono-toyrkoislamismo-quot/ https://pantislawoffice.blogspot.com/2021/12/blog-post_23.html