Πόσο πιθανή είναι η δημιουργία ενός Ενδιάμεσου Ισλαμικού Γεωπολιτικού Χώρου;

Διονύσης Παντής: Πόσο πιθανή είναι η δημιουργία ενός Ενδιάμεσου Ισλαμικού Γεωπολιτικού Χώρου; Οι γεωπολιτικές αλλαγές (μετατοπίσεις παραγόντων συγκριτικής ισχύος) δημιουργούν προϋποθέσεις για τη συγκρότηση ενός ενδιάμεσου ισλαμικού γεωπολιτικού πόλου, ανάμεσα στη Δύση και τη ΡωσοΚίνα. Τη θέση αυτή την έχουμε εκφράσει εδώ και μία τριετία. Περιληπτικά: Οι αλλαγές στην παγκόσμια κατανομή της οικονομικής ισχύος και της τεχνολογικής κυριαρχίας δίνουν τη δυνατότητα σε χώρες του πρώην Τρίτου Κόσμου να διαθέτουν εναλλακτικές στην προσπάθειά τους για οικονομική ανάπτυξη και ασφάλεια. Μέχρι και τη «μονοπολική στιγμή», κράτη που επιθυμούσαν να ενταχθούν στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα (εμπόριο, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες) είχαν ουσιαστικά μία επιλογή: να δεθούν στο δυτικό γεωπολιτικό άρμα. Πλέον, όμως, υπάρχει μια αξιόπιστη και συγκριτικά ανεκτή οικονομική–τεχνολογική εναλλακτική για την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών μιας χώρας υπό ανάπτυξη και τη χρηματοδότησή τους. Αυτό οφείλεται κυρίως στη ραγδαία οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη της Κίνας, αλλά και στην ενίσχυση της διασύνδεσης Ρωσίας–Κίνας με ταχείς ρυθμούς μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Οι ΗΠΑ δείχνουν όλο και λιγότερο πρόθυμες να παρεμβαίνουν σε περιφερειακές διευθετήσεις και συγκρούσεις. Ταυτόχρονα, τυχόν παρεμβάσεις τους είναι πλέον λιγότερο αποτελεσματικές. Δημιουργούνται έτσι κενά και ανάγκες ασφαλείας που ενδεχομένως μπορούν να καλύψουν «νέοι» φιλόδοξοι περιφερειακοί ή παγκόσμιοι παίκτες. Η βιομηχανική ανάπτυξη της Τουρκίας, υπό την ισλαμική κυβέρνηση του ΑΚΡ (Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και του Προέδρου Ερντογάν, έχει αναβαθμίσει τις φιλοδοξίες της χώρας. Το αναγκαίο συμπλήρωμα είναι η χρηματοδότηση και η ενέργεια. Εναλλακτική χρηματοδότηση από τη Δύση μπορεί να αντλήσει η Τουρκία κυρίως από τα Βασίλεια του Κόλπου (ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία, Κατάρ), με κόστος, βέβαια, μια μορφή εξάρτησης, πλην όμως πολιτικά αναγκαίας, ώστε να διαθέτει γεωπολιτικό μοχλό πίεσης έναντι της Δύσης. Κατά συνέπεια: Δημιουργείται για πρώτη φορά η αντικειμενική δυνατότητα συγκρότησης ενός ενδιάμεσου ισλαμικού (σουνιτικού) γεωπολιτικού χώρου ανάμεσα στους κύριους ανταγωνιστές, τη Δύση και τη ΡωσοΚίνα. Για την ηγεμονία στον εν δυνάμει αυτόν πόλο ανταγωνίζονται η Τουρκία και τα Βασίλεια του Κόλπου. Ο ανταγωνισμός αυτός οριοθετείται από τη συμπληρωματικότητα των οικονομιών Τουρκίας και Βασιλείων του Κόλπου. Η Τουρκία αποτελεί πλέον βιομηχανική χώρα, με σημαντικές παραγωγικές δυνατότητες, και στον τομέα των στρατιωτικών εξοπλισμών, αλλά με έλλειμμα κεφαλαίων, ενώ τα Βασίλεια διαθέτουν τεράστια κεφάλαια προς επένδυση αλλά πενιχρή βιομηχανική βάση. Η διαφοροποίηση αυτή καθιστά τις οικονομίες τους συμπληρωματικές, ενώ λειτουργεί και η συγκολλητική πολιτική ουσία του Ισλάμ. Η συγκυρία εμφανίζεται ενισχυτική και ιδίως: • η αναγνώριση από το Ισραήλ της Σομαλιλάνδης ως ανεξάρτητης χώρας, παρά τις σαουδαραβικές ενστάσεις έναντι διαδικασιών διχοτόμησης ισλαμικών κρατών και τη γεωπολιτική στήριξη της ενιαίας Σομαλίας· • ο οξύς ανταγωνισμός ΗΑΕ–Σαουδικής Αραβίας στη Σομαλία και την Υεμένη, δηλαδή στα νότια του σαουδαραβικού βασιλείου • η προοπτική επίθεσης των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, σε συνδυασμό με τις εκφρασμένες προθέσεις της Τεχεράνης να προκαλέσει χάος στον Περσικό Κόλπο στοχεύοντας ακόμη και σαουδαραβικές πετρελαιοπηγές. δημιουργούν εφιάλτες ασφαλείας για τους Σαουδάραβες και συνθήκες πιθανής προσέγγισης με άλλες σουνιτικές χώρες, όπως η Τουρκία και το Πακιστάν. Αναφορές για τριμερή στρατιωτική συνεργασία Πακιστάν –της μόνης ισλαμικής χώρας με πυρηνικά– Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας καθίστανται ολοένα πιο πιθανά σενάρια. Μια προσέγγιση με τέτοια χαρακτηριστικά θα επανακαθόριζε τις ισορροπίες μεταξύ των τεσσάρων περιφερειακών δυνάμεων: Ιράν, Βασιλείων του Κόλπου, Τουρκίας και Ισραήλ. ________________________________________ *Διονύσης Παντής, δικηγόρος Δημοσίου και Διεθνούς Δικαίου – Γεωπολιτικός Αναλυτής