Τι συμβαίνει στο κεμαλικό στρατόπεδο μετά την δικαστική απόφαση που επαναφέρει προσωρινά στην Προεδρία του CHP (Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος) τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου; Ποιες οι πολιτικές διαφορές του με τον Οζκούρ Οζέλ; Τι σημαίνει για την Ελλάδα;

Τι συμβαίνει στο κεμαλικό στρατόπεδο μετά την δικαστική απόφαση που επαναφέρει προσωρινά στην Προεδρία του CHP (Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος) τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου; Ποιες οι πολιτικές διαφορές του με τον Οζκούρ Οζέλ; Τι σημαίνει για την Ελλάδα; Το ιστορικό – πολιτικό πλαίσιο της κρίσης συνοπτικά: Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), το κόμμα δηλαδή που ίδρυσε ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής της Τουρκικής Δημοκρατίας, έχει μακρά παράδοση στην καταπίεση πολιτικών αντιπάλων, αλλά και εθνικών μειονοτήτων. Δεν ιδρύθηκε για να λειτουργήσει ως ένα από τα κόμματα ενός πολυκομματικού πολιτικού συστήματος, αλλά αντίθετα ως το κυρίαρχο κόμμα διαχείρισης της κεμαλικής εξουσίας στα πλαίσια ενός νέου κράτους που διέπεται από τις αρχές που ανέπτυξε ο ιδρυτής του Κεμάλ (τα έξι βέλη). Δηλαδή ουσιαστικά το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP) ιδρύθηκε για να λειτουργήσει ως το «κρατικό κόμμα» ενός μονοκομματικού πολιτικού συστήματος. Όταν το κεμαλικό κατεστημένο αποφάσισε να συμπαραταχθεί με τις ΗΠΑ , νικήτριας του Β΄ ΠΠ, εντασσόμενο στη δυτική αντισοβιετική στρατηγική και κατόπιν, να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ ΗΠΑ (απόφαση που δεν ήταν ούτε εύκολη ούτε δεδομένη), εξαναγκάστηκε στην εισαγωγή του πολυκομματικού συστήματος.

Σύμφωνα με την «ιδεαλιστική εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ» για την εξάπλωση της δημοκρατίας (εκτός εάν δεν μας συμφέρει, οπότε ξαναγινόμαστε … ρεαλιστές), η Τουρκία πιέστηκε στο άνοιγμα του πολιτικού της συστήματος. Σκοπός ήταν επίσης να λειτουργήσει, στα πλαίσια της προπαγάνδας των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή, ως ένα «δημοκρατικό» κράτος με ισλαμική θρησκεία, «πρότυπο» στην δύσκολη περιφέρεια της Μέσης Ανατολής. Έτσι το «κράτος – μοντέλο» Τουρκία, βοηθούσε το δημοκρατικό αφήγημα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής (μαζί με ανθρώπινα δικαιώματα κλπ). Και μέσω αυτού να ασκούνται πιέσεις σε άλλα ισλαμικά κράτη για πολιτικές παραχωρήσεις (εκτός της φυσικής στρατιωτικής πίεσης). Το πρώτο κόμμα που ιδρύθηκε στο ανωτέρω πλαίσιο υπό τις αμερικανικές πιέσεις, ήταν το Δημοκρατικό Κόμμα (Demokrat Parti), η «μήτρα» όλως των υπόλοιπων αντιπολιτευτικών κομμάτων και πολιτικών ρευμάτων συμπεριλαμβανομένου του τουρκικού ισλαμικού πολιτικού κινήματος με τελευταίο εκπρόσωπο του τον Πρόεδρο Ερντογάν και το ΑΚΠ. Συνοψίζοντας στα πλαίσια του θέματος (ερωτήματα) που εξετάζουμε: στο κόμμα αυτό, το Δημοκρατικό Κόμμα, βρήκαν πολιτικό καταφύγιο και έκφραση αντιπολιτευόμενοι του Κεμάλ και του κεμαλισμού. Μεταξύ των ανωτέρω αντιπολιτευόμενων συγκαταλέγονται και οι Τούρκοι Ισλαμιστές, οι οποίοι είχαν εκπροσωπηθεί στην Πρώτη Τουρκική Εθνοσυνέλευση υπό την ευρύτερη ονομασία που τους αποδόθηκε κατόπιν «Δεύτερη Ομάδα». Ζητούσαν ιδίως «θρησκευτική ελευθερία» και «δημοκρατία». Το τέλος του εκδημοκρατικού εγχειρήματος βρήκε τον πρόεδρο του Δημοκρατικού Κόμματος Adnan Menderes αντιμέτωπο με το πρώτο στρατιωτικό πραξικόπημα της 27ης Μαΐου 1960 (αλλά όχι τελευταίο θα ακολουθήσουν στρατιωτικά πραξικοπήματα το 1971, το 1980, το 1997 και τελευταίο το αποτυχημένο του 2016 που έδωσε και το έναυσμα στην ΑΠΟΛΥΤΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ των τούρκων ισλαμιστών του ΑΚΠ και Ερντογάν). Τελικά η στρατιωτική χούντα απαγχόνισε τον πρόεδρο του Δημοκρατικού Κόμματος Adnan Menderes στις 17 Σεπτεμβρίου 1961 στην φυλακή της (γνωστής) νήσου İmralı σε ηλικία 62 ετών… Εκτοτε αποτέλεσε τουρκική κεμαλική συνήθεια, όταν το κεμαλικό καθεστώς βρισκόταν σε κίνδυνο, είτε από αριστερή είτε από ισλαμική αντιπολίτευση, να καταφεύγει σε στρατιωτικά πραξικοπήματα. Υπήρξε κοινό μυστικό ότι ο στρατός ήταν ο θεματοφύλακας του κεμαλισμού. Αλλά η προσπάθεια ελέγχου του πολιτικού συστήματος, όταν ξέφευγε από τον έλεγχο των κεμαλιστών και μέχρι της αποκατάστασης της πολιτικής ισορροπίας υπέρ του CHP δεν περιορίζονταν στις στρατιωτικές χούντες. Η κεμαλική Τουρκία έχει μακρά παράδοση απαγορεύσεων πολιτικών κομμάτων από το Συνταγματικό Δικαστήριο (ή στρατιωτικά καθεστώτα μετά από πραξικοπήματα). Από το 1963 μέχρι σήμερα έχουν κλείσει περίπου 25-28 κόμματα από το Δικαστήριο (συν πολλά μετά τα πραξικοπήματα του 1971 και 1980). Από αυτά περίπου 4-5 Ισλαμικά (κυρίως για «παραβίαση του λαϊκού χαρακτήρα του κράτους» – laiklik) και πολύ περισσότερα αριστερά κόμματα (δεκάδες λόγω «απειλής στην εδαφική ακεραιότητα» ή «κομμουνισμού»), αλλά και προ-κουρδικά. Τελευταίο απαγορευμένο ισλαμικό κόμμα ήταν το Fazilet Partisi (Κόμμα Αρετής) – FP, μέρος της παράδοσης του Milli Görüş (Εθνική Άποψη) του Necmettin Erbakan που αποτελεί και την «σύνοψη» του τουρκικού ισλαμισμού. Το κόμμα Αρετής είχε αντικαταστήσει το επίσης απαγορευμένο Ρefah Partisi (Κόμμα της Ευημερίας ή της Θείας Ευλογίας)! Από την διάλυση του Κόμματος Αρετής, υπό την ηγεσία νέων φιλόδοξων μεταρρυθμιστών ισλαμιστών, ιδρύθηκε το κυβερνών ΑΚΠ. Ανεξάρτητα όμως από το γεγονός ότι το CHP (Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος) έχει αυταρχικό πολιτικό παρελθόν έναντι των πολιτικών (και όχι μόνο αλλά και της καταπίεσης εθνικών μειονοτήτων) αντιπάλων του, επανερχόμενοι στο σήμερα: Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΟ ΚΕΜΑΛΙΚΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΠΟΦΑΣΗ: Το Αναθεωρητικό Δικαστήριο της Άγκυρας έκρινε ότι το 38ο Τακτικό Συνέδριο του CHP (4-5 Νοεμβρίου 2023), όπου εξελέγη ο Özgür Özel, πάσχει από απόλυτη ακυρότητα. Κύριοι λόγοι που ανέφερε το δικαστήριο: ψήφος υπό πίεση, καθοδήγηση ή εκβιασμό, χρηματισμό υποσχέσεις για θέσεις, δουλειές ή υποψηφιότητες (ιδίως από δήμους που ελέγχει το CHP) για να επηρεαστεί το αποτέλεσμα, παραβίαση καταστατικού του κόμματος και της τουρκικής νομοθεσίας για την λειτουργία των κομμάτων. Με την (εφέσιμη) αυτή απόφαση επανατοποθέτησε στην θέση του αρχηγού του CHP τον πριν το «επιλήψιμο» συνέδριο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου αντικαθιστώντας τον «νικητή» του συνεδρίου Οζέλ (Özgür Özel). Ουσιαστικά η δικαστική αυτή απόφαση φαίνεται ότι διχοτόμησε το Κεμαλικό Κόμμα σε δύο στρατόπεδα ορκισμένων εχθρών.

Των υποστηρικτών του Κιλιτζάρογλου, του αποκαλούμενου και «παππού» στην τουρκική πολιτική. Ο 77 ετών Κιλιτζάρογλου χαρακτηρίζεται ως ήρεμος, συγκρατημένος, με ήπια ρητορική και εστίαση στα κοινωνικά ζητήματα (πχ ισότητα – λαϊκισμό). Πολιτικά είναι υπέρμαχος μίας ευρείας συμμαχίας με συντηρητικά κεντροδεξιά κόμματα, όπως ο μεγάλος συνασπισμός των 6 κομμάτων το 2023. Ο Κιλιτσντάρογλου προσπαθεί να ελέγξει τον κομματικό μηχανισμό και μιλάει για «καθαρισμό» από τη διαφθορά. Των υποστηρικτών του 51 ετών Οζέλ: υποστηρικτής μίας πιο επιθετικής αντιπολίτευσης, μαχητικός και δυναμικός, με πιο άμεσο, «ευρωπαϊκό» και λαϊκό στυλ. Γενικά μιλάει πιο ωμά, οργανώνει συχνά διαδηλώσεις. Οδήγησε το CHP σε μεγάλη νίκη στις τοπικές εκλογές του 2024 (κράτησε ή κέρδισε μεγάλες πόλεις). Πιέζει για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις (περισσότερη δημοκρατία στο κόμμα, νέα πρόσωπα, γυναίκες/νέοι). Δίνει έμφαση στον αγώνα στους δρόμους, τις πλατείες και τη Βουλή, με διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις. Χαρακτηριστικές φράσεις: «δεν παραδινόμαστε», «οι ιδιοκτήτες μένουν, οι ενοικιαστές φεύγουν». Στην αντίθεση και αντιπαλότητα αυτή, η οποία είναι δύσκολα συμβιβάσιμη, ο Οζέλ διατηρεί την πλειοψηφία της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματος (συγκεκριμένα από τους 138 συνολικά βουλευτές τους 110) και την πλειοψηφία των δημάρχων (μεταξύ τωνοποίων του υπόδικου της Κωνσταντινούπολης Ιμάμογλου και του Δημάρχου της πρωτεύουσας Άγκυρας Mansur Yavaş. Οι δύο «Πρόεδροι» και η Ελλάδα: Όσον αφορά όμως τις θέσεις τους έναντι της Ελλάδας, η παραπάνω εικόνα του «μετριοπαθούς» Κιλιτζάρογλου και του «επιθετικού» Οζέλ φαίνεται ότι μερικώς αντιστρέφεται: Συγκεκριμένα: Ο Κιλιτζάρογλου έχει επανειλημμένα κατηγορήσει την Ελλάδα για «κατοχή» 18 (ή και περισσότερων) νησιών και στρατιωτικοποίησή τους, «παραβιάζοντας» τη Συνθήκη της Λωζάνης. Το 2017-2023 έλεγε συχνά «θα τα πάρουμε πίσω» και κατηγορούσε τον Ερντογάν ότι «δεν κάνει τίποτα». Ηταν αυτός που το 2023, σε προεκλογικό βίντεο, έθεσε θέμα αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Στο Κυπριακό εμμένει στην υπεράσπιση της «Ειρηνευτικής Επιχείρησης 1974» και σκληρή στάση. Γενικά απευθύνεται στην πιο συντηρητική ψήφο. Ο Οζέλ, παρότι κριτικάρει έντονα τον Ερντογάν ότι η πολιτική του για «Γαλάζια Πατρίδα» αποτυγχάνει και ότι η Ελλάδα κερδίζει έδαφος (εξοπλισμός νησιών με ευρωπαϊκή στήριξη, διπλωματία, γεωτρήσεις), φαίνεται να μην υιοθετεί την επιθετική ρητορική «θα τα πάρουμε πίσω». Τονίζει ρητορικά ότι στις ελληνοτουρκικές σχέσεις πρέπει να συζητάμε για «ειρήνη, όχι πόλεμο». Υποστηρίζει τον διμερή ελληνοτουρκικό διάλογο και έχει συναντηθεί με Έλληνες πολιτικούς (π.χ. με τον πρώην Πρωθυπουργό κο Τσίπρα). Ταυτόχρονα είναι πολύ πιο φιλοευρωπαϊκός (αν και επίσης πιο φιλοευρωπαϊκοί ήταν και οι ισλαμιστές μέχρι να πάρουν και εδραιωθούν στην εξουσία). Είναι σαφές ότι ο κος Οζέλ προσβλέπει σε ευρωπαϊκή στήριξη, αλλά η εμπειρία παρακολούθησης της τουρκικής πολιτικής σαφέστατα διαφοροποιεί τη θέση αυτή προ και μετά των εκλογών … Συμπερασματικά: φαίνεται ότι η ρήξη στο Κεμαλικό κόμμα CHP (Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος) με το βεβαρημένο πολιτικά αυταρχικό παρελθόν, οδηγεί το κόμμα σε διάσπαση και την δημιουργία δύο κομμάτων. Στη θέση του δημιουργείται ένα κεμαλικό κόμμα ποιο επιθετικό έναντι του Ερντογάν, που θα προσπαθήσει να τον εξώσει από την εξουσία «άπαξ και διά παντός», με ότι αυτό συνεπάγεται στην Τουρκία, με βάση και την ιστορία του κόμματος που ακροθιγώς περιγράψαμε παραπάνω, φαινόμενης λιγότερο επιθετικής προς την Ελλάδα ρητορικής και θιασώτες μίας περισσότερο φιλοευρωπαϊκής πολιτικής. Και ένα κόμμα της κεμαλικής σοφίας, που καταπολεμά την διαφθορά, παραδοσιακά εθνικιστικό, συντηρητικό, που στο θέμα της εξωτερικής πολιτικής υπερθεματίζει της επεκτατικής και επιθετικής πολιτικής του κυβερνώντος κόμματος, ελπίζοντας στον ανταγωνισμό του ΑΚΠ στην συντηρητική ψήφο, διατεθειμένο να προβεί σε πολιτικές παραχωρήσεις για την σύμπτυξη ενός πολυκομματικού πολυτασικού μετώπου κατά του ΑΚΠ και του Ερντογάν. Από την άλλη πλευρά του τουρκικού ισλαμικού πολιτικού στρατοπέδου, η μέχρι σήμερα πολιτική του Προέδρου Ερντογάν και του κυβερνώντος ΑΚΠ δείχνει ότι είναι απολύτως ικανό να εκμεταλλευτεί αυτή την διάσπαση υπέρ του και υπέρ των πολιτικών συμμάχων του. Υπό το πρίσμα αυτό δεν είναι καθόλου απίθανη η επίσπευση των εκλογών στο παρόν έτος (2026) ώστε να ελπίζει σε μία ακόμη εκλογική νίκη συνεχίζοντας την αλληλουχία των επιτυχιών από το 2002. Διονύσης Παντής, Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο και γεωπολιτικός Αναλυτής Ο Διονύσης Παντής είναι Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο με εικοσαετή εμπειρία στην δικαστηριακή & συμβουλευτική δικηγορία, απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης της Παντείου (κατεύθυνση Δημοσίου Δικαίου) με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ευρωπαϊκό & Διεθνές Εμπορικό Δίκαιο και το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο.